ਦੋ ਰਾਹ — ਇੱਕ ਕੌਮ

ਦੋ ਰਾਹ — ਇੱਕ ਕੌਮ ਹਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਮੁੰਡਾ, ਧੁੱਪ ਵਾਲੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਲੀਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕ ਅਜੀਬ ਬੋਝ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੂੰਹੋਂ ਗੱਲਾਂ ਕੱਢ ਰਹੇ ਸਨ — “ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ! ਇੰਡੀਆ ਮੁੜਦਾਬਾਦ!” ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਸਨ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬੇਕਸੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰਮਨਜੀਤ ਨੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੀ — ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਮੋੜੇ ਝੁਕ ਕੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੰਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ’ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਜੋਤ ਸੀ। ਹਰਮਨਜੀਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ: “ਇੱਕੋ ਕੌਮ ਦੇ ਦੋ ਰਾਹ। ਇਕ ਡਰ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ, ਦੂਜਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਵੱਲ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਚੁਣਣਾ ਹੈ?” ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਸਕੁਰਾਇਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ⸻ ਸੰਦੇਸ਼ “ਕੌਮ ਨੂੰ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਕਰ।”